Verwardheid (delier)

Inleiding

Symptomen delier:

  • Het bewustzijn is bij een delier wisselend, als regel minder helder;

  • Concentratiestoornissen;

  • Stoornis in de cognitieve functies (geheugenstoornis);

  • Hallucinaties en wanen;

  • (Extreme)desorientatie;

  • Verstoorde en onrustige slaap; omkeren dag/nachtritme;

  • Motorische onrust (voortdurend "plukken");

  • De patient is vaak angstig; vaak zijn er angstequivalenten (transpiratie op het voorhoofd etc) zichtbaar;

 

Binnen Calando vervolgen wij risicopatienten met de zg delirium observatie screening (DOS schaal) teneinde een zich ontwikkelend delirium vroegtijdig te onderkennen. Deze schaal bestaat uit 13 vragen waarop gescoord kan worden met een 0(nee) of 1(ja). Observaties worden driemaal per dag geregisteerd. Bij een score van 3 of hoger is er hoogstwaarschijnlijk sprake van een delier:

  1. Zakt weg tijdens gesprek of bezigheden;

  2. Is snel afgeleid door prikkels uit de omgeving;

  3. Heeft aandacht voor gesprek of handeling (ja=0);

  4. Maakt vraag of antwoord niet af;

  5. Geeft antwoorden die niet passen bij de vraag;

  6. Reageert traag op opdrachten;

  7. Denkt ergens anders te zijn;

  8. Beseft wel welk dagdeel het is (ja=0);

  9. Herinnert zich recente gebeurtenissen (ja=0);

  10. Is plukkerig, rommelig, rusteloos;

  11. Trekt aan infuus, sonde, katheter etc;

  12. Is snel of plotseling geemotioneerd;

  13. Ziet of hoort dingen die er niet zijn.

 

Oorzaken

  • Koorts;

  • Electrolytstoornissen (hypercalciaemie), nier en leverfunctiestoornissen;

  • Onthouding (alcohol, nicotine, opiaten, corticosteroiden, benzodiazepines);

  • Urineretentie;

  • Cerebrale metastasen;

  • Medicatie: opiaten, corticosteroiden, antiemetica, tricyclische antidepressiva. Er zijn steeds meer aanwijzingen dat er een verband bestaat tussen de cumulatieve S(erum) A(nticholinergische) A(ctiviteit) van de door een patient gebruikte medicatie en de kans op het ontwikkelen van een delier. Medicamenten met een sterke anticholinerge activiteit zijn oa tricyclische antidepressiva maar OOK medicamenten waarvan men dit niet direct vermoedt zoals bijvoorbeeld furosemide, nifedipine, ranitidine, digoxine, prednison en cimetidine kunnen aan de SAA bijdragen (geneesmiddelenbulletin nr 7, 2002). Bij een delier tgv opiaatgebruik is het zinvol te proberen of een opiaatswitch (bv van morfine naar oxycodone) het delier doet verminderen.

 

Behandeling

  • Zoek en behandel een eventuele oorzaak!!! (zie boven);

  • Kreeer, vooral indien een patient niet meer in zijn eigen omgeving veblijft, ankers welke een patient kunnen helpen de grip op zijn of haar omgeving te behouden (lampje aan s nachts, regelmatig bezoek van bekenden, een duidelijk ritme in de dag); deze maatregelen zijn bij een beginnend delier vaak van grotere betekenis dan een medicamenteuze benadering;

  • Saneer waar mogelijk de medicatie. Pas bij een delier dat mogelijk veroorzaakt wordt door opiaten een opiaatswitch toe (bv naar oxycodone);

  • Geef symptomatische behandeling wanneer de oorzaak niet goed behandelbaar is en het delier gedrag veroorzaakt waardoor de patient zichzelf schade toebrengt of wanneer door het delier de verzorging van de patient sterk bemoeilijkt bv haloperidol (Haldol) 0,5-2 mg. oraal, iv, sc of im; bij ernstige vormen: 5 mg. toedienen en om de 30 minuten herhalen (maximale dosering: 25 mg per dag). NB: soms is men genoodzaakt om hoe dan ook hoge doseringen haloperidol te geven. Bij doseringen boven de 10 mg/24 uur neemt het aantal bijwerkingen echter wel snel toe: hartritmestoornissen, extrapyramidale bewegingsstoornissen en onwillekeurige beenbewegingen. Haloperidol is gecontraindiceerd bij M Parkinson, dan Risperdal starten. Blijft de onrust bestaan ondanks haloperidol, dan tevens sederen met benzodiazepines; cave: nooit zonder haldoperidol, anders zal het delier toenemen omdat de patient de grip op zijn situatie totaal verliest;

  • Overweeg bij een ernstige (nachtelijke) onrust een midazolampompje (zie "terminale sedatie") waarmee voortdurend, of, indien dit gewenst wordt, alleen s nachts, diepe sedatie berkstelligd kan worden. Het MPT heeft speciaal voor dit doel spuitpompen beschikbaar;

  • PS Een delirium is vaak een voorbode van de naderende dood!

 

Opmerkingen

  • Delier wordt vaak niet herkend, brengt een ernstig lijden voor de patient met zich mee en wordt vaak onderbehandeld.

Hospice Calando   |   Vivaldilaan 2-4   |   3247 EE Dirksland   |   T 0187-609147   |   F 0187-609148   |   info@calando.nl

  • Facebook Social Icon